#ethiek
Over mannen die recht zouden hebben op seks en de feminist Jezus
Aanleiding: 25 jaar geleden werd prostitutie in Nederland gelegaliseeerd. 11
Ik luister naar een gesprek dat mijn denken kantelt. “Mannen hebben geen recht op seks,” zegt Renate van der Zee. Die zin legt een ongemakkelijke laag bloot, alsof er schellen van mijn ogen vallen. Een reflectie over bezit en kwetsbaarheid, over Jezus en zorgethiek, en over de vraag hoe gelijkwaardigheid niet alleen een idee blijft, maar een innerlijke omkeer vraagt.
Ik bevind me op een plek waar ik niet wil zijn maar wel moet zijn, de sportschool. Ik moet mijn spieren versterken, hoort bij mijn leeftijd. Kafkaësk ren ik stationair op een lopende band naar de muur. Om deze absurditeit te verzachten, luister ik een podcast. Ik hoor onderzoeksjournalist Renate van der Zee in gesprek met prof. Stefan Paas en David Boogerd over prostitutie. 12
“Als je prostitutie legaliseert,” zegt Van der Zee, “maak je de denkfout dat prostitutie nodig is. Dat mannen altijd seks willen, omdat ze anders ontploffen of zoiets, en als ze dat niet op een normale manier kunnen krijgen, mag je daar een kwetsbare vrouw voor gebruiken. Het klopt niet. Mannen hebben geen recht op seks.”
Ik vind deze zienswijze een eye-opener. Inderdaad, hoezo zou je prostitutie toestaan om mannen daarmee te ‘ontlasten’? Dat ik het woord ‘eye-opener’ gebruik, betekent dat ik het nog niet eerder zo heb bekeken. Die blinde vlek is opmerkelijk, voor iemand die al 52 jaar meegaat en zichzelf als progressief beschouwt. Hoe komt het dat de mannen-hebben-recht-op-seksgedachte zo normaal is, dat zelfs minister Winnie Sorgdrager 25 jaar geleden de prostitutie legaliseerde? 13 Biologisch is het volgens Van der Zee onzin. Een man kan prima zonder seks. Blijkbaar zit er ook in mij een diepgeworteld ongelijkheidsidee, dat mannen recht hebben op seks en daarvoor kwetsbare vrouwen mogen gebruiken. Het is een tweede ethisch onverantwoorde aanname, dat een mens recht heeft op een ander mens, ook al is het middels betaling. Wij mensen hebben helemaal geen recht op elkaar. We zijn van onszelf. Hoe kom ik aan deze ethiek, die blijkbaar in de theorie bleef, want haar zienswijze vind ik vernieuwend?
Een uitstapje naar mijn Christelijke geloof. Jezus maakt korte metten met het uitgangspunt van mannen die recht hebben op seks, wat een seksuele ongelijkheid in de hand werkt. Als een overspelige vrouw bij hem wordt gebracht (niet de man, trouwens), zegt hij “Wie zonder zonden is, werpe de eerste steen.” Hij schakelt mannen en vrouwen daarmee gelijk, dwingt de aanklagers tot introspectie. Hij doorbreekt de dynamiek van bezit en gebruik, door te wijzen op de gedeelde menselijke conditie. Je zou Jezus’ ethiek kunnen framen als een afgeleide van zorgethiek, waarin beide partijen (de zorgontvanger en de zorgverlener) van elkaar afhankelijk zijn en met elkaar in gesprek zijn over normen en waarden Zorgethiek, toegepast op deze situatie waarin Jezus de overspelige vrouw niet veroordeelt, betekent kritisch nadenken over wat goed handelen is vanuit barmhartigheid en verantwoordelijkheid. In plaats van te oordelen, weegt Jezus de waarden van rechtvaardigheid, medemenselijkheid en zelfreflectie af. Hij nodigt alle betrokkenen uit om hun eigen kwetsbaarheid te erkennen en zo te kiezen voor een menswaardige en respectvolle omgang, juist in een moreel complexe situatie. Je kunt dit ook doortrekken naar de situatie van prostitutie. Zorgethisch klopt dit niet, er wordt geen rekening gehouden met de kwetsbaarheid van de prostituees, hun kwetsbaar wordt juist misbruikt. En daar vindt Jezus iets van.
Constructief dat Van der Zee dit onderzoek heeft gedaan en dit standpunt inneemt. Het maakt de samenleving inclusiever voor iedereen, ook voor vrouwen. Steeds meer zaken die we altijd als ‘normaal’ beschouwden, worden opnieuw bevraagd. Dat het in wezen moreel vreemd is dat mannen naar prostituees gaan. Dat je als vrouw altijd een ‘wapen’ bij je hebt (een fietsketting, pepperspray, etc) als je ’s avonds door het donker fietst.
Dat deze constructen beginnen te wankelen, vraagt ook iets van mij als vrouw. Je moet erachter staan, uiteindelijk gaat het om sociale eigenwaarde. Het woordje ‘moeten’ neigt opnieuw naar een ethisch uitgangspunt. Ik bedoel: als je je bewust bent van je zelf, en van je intrinsieke waarde, zul je deze maatschappelijke scheefgroei ook niet meer accepteren.
Veranderen begint bij jezelf, als vrouw. ‘Gelijkheid in de samenleving’ vraagt niet alleen een externe revolutie, maar ook een interne revolutie, die te maken heeft met onze eigenwaarde. Dan Jezus. Alles wat Jezus doet, duidt op gelijke behandeling. Van der Zee, niet Christelijk, noemt hem in bovenstaande podcast als ‘meest feministische man’. Ik ben het met haar eens.
bronnen:
Der Zee Over 25 Jaar Legale Prostitutie, de Seksuele Revolutie en een ‘feministische’ Jezus. | Podcasts”.
*De Ongelooflijke Podcast*, gepresenteerd door David Boogerd & Stefan Paas, NPO Radio 1 / EO, aflevering #283 “We zijn naïef geweest over prostitutie”, 10/1/2026, https://www.nporadio1.nl/podcasts/de- ongelooflijke-podcast.
“Het bordeelverbod werd 25 jaar geleden opgeheven, maar sekswerkers worden nog altijd uitgebuit.” de Volkskrant, 27 mrt. 2024, www.volkskrant.nl/binnenland/het-bordeelverbod-werd-25-jaar-geleden-opgeheven-maar-sekswerkers-worden-nog-altijd-uitgebuit.
De Nieuwe Bijbelvertaling. Nederlands Bijbelgenootschap, 2021,
NBV21, nbv21.nl/bijbel/NBV21/JHN.8/Johannes-8/. Geraadpleegd op 13 jan. 2026.
Tronto, J. C. (1993). Moral boundaries: A political argument for an ethic of care. New York, NY: Routledge.
